Travma Sonrası Stres Herkeste Aynı mı? 1.035 Kişilik Araştırma

Travmatik yaşantıların psikolojik etkileri herkes için aynı biçimde ortaya çıkmıyor. Anthony D. Mancini, Dana Katsoty ve Ariel Knafo-Noam'ın imzasını taşıyan, Clinical Psychological Science dergisinde Ekim 2026'da yayımlandığı bildirilen 1.035 katılımcılı araştırma, uzun süreli travmatik koşullar karşısında psikolojik sıkıntının farklı gelişim yolları izleyebildiğine dikkat çekiyor. Araştırmada dayanıklılık, iyileşme, kronik sıkıntı ve gecikmiş başlangıç olmak üzere dört psikolojik uyum örüntüsü ele alınıyor.

Travmatik bir olay yaşamak, herkesin aynı düzeyde ve aynı sürede psikolojik sıkıntı yaşayacağı anlamına gelmiyor.

Araştırma Kimleri ve Hangi Travmatik Yaşantıları İnceledi?

12 Ekim 2026 tarihinde Clinical Psychological Science dergisinde çevrimiçi yayımlanan araştırma, 7 Ekim 2023'te İsrail'de gerçekleşen saldırıların ve ardından başlayan İsrail-Hamas savaşının psikolojik etkilerine odaklandı.

Dana Katsoty, Anthony D. Mancini ve Ariel Knafo-Noam tarafından yürütülen çalışmada, İsrail'de yaşayan 1.035 katılımcının psikolojik sıkıntı düzeyleri zaman içinde değerlendirildi. Katılımcılardan saldırılardan yaklaşık iki hafta, yedi hafta ve altı ay sonra veri toplandı.

Araştırmacılar, depresyon ve anksiyete belirtilerinin zaman içindeki değişimini inceleyerek insanların uzun süreli tehdit koşullarına nasıl uyum sağladığını anlamaya çalıştı.

Sage Journals

Travma Sonrasında Hangi Dört Psikolojik Tepki Ortaya Çıktı?

Araştırmada psikolojik sıkıntının zaman içindeki seyrine göre dört farklı örüntü belirlendi.

Kaynak: Katsoty, Mancini ve Knafo-Noam (2026). Yüzdeler araştırmada tanımlanan psikolojik sıkıntı örüntülerini göstermektedir.

Araştırmanın en dikkat çekici sonucu, katılımcıların yarısından fazlasının psikolojik dayanıklılık örüntüsünde yer alması oldu. Bununla birlikte araştırmacılar, dayanıklılığın hiç sıkıntı yaşamamak anlamına gelmediğini vurguluyor. Bu gruptaki kişiler de başlangıçta hafif düzeyde psikolojik sıkıntı bildirdi.

Psikolojik Dayanıklılığı Hangi Faktörler Etkiliyor?

Araştırmacılar, psikolojik uyum örüntüleriyle ilişkili bilişsel, duygusal ve sosyal faktörleri de inceledi.

Psikolojik dayanıklılık gösteren katılımcıların, dünyayı daha güvenli algılama ve olumlu duygular yaşama düzeylerinin diğer bazı gruplara göre daha yüksek olduğu belirlendi.

Buna karşılık başkalarının acılarından yoğun biçimde etkilenme olarak tanımlanan empatik sıkıntı, kronik ve gecikmiş sıkıntı örüntülerinde daha yüksek düzeylerde görüldü.

Ancak bu sonuçlar, olumlu duyguların tek başına travmayı önlediğini veya empatinin psikolojik sorunlara neden olduğunu göstermiyor. Bulgular, değişkenler arasındaki istatistiksel ilişkileri ortaya koyuyor.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Açısından Bulgular Ne Anlama Geliyor?

Araştırmanın önemli sonuçlarından biri, kişinin yalnızca belirli bir andaki psikolojik durumuna bakmanın yeterli olmayabileceği.

Altı aylık izlem sonunda kronik sıkıntı ve gecikmiş başlangıç örüntülerinde bulunan katılımcıların travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) belirti düzeyleri, dayanıklılık ve iyileşme gruplarına göre daha yüksekti.

Üstelik iyileşme grubundaki katılımcıların psikolojik sıkıntıları belirgin biçimde azalmış olsa da TSSB belirtileri dayanıklılık grubuna göre daha yüksek kalmıştı.

“Travmanın psikolojik etkisini anlamak için kişinin bugün nasıl hissettiğine değil, zaman içinde nasıl değiştiğine de bakmak gerekiyor.”

Bu sonuç, klinik değerlendirmelerde tek seferlik belirti ölçümlerinin yanı sıra uzunlamasına izlemin önemine işaret ediyor.

Araştırma Psikolojik Müdahaleler Açısından Ne Söylüyor?

Araştırmacılar, travmatik yaşantıların ardından herkese aynı psikolojik müdahalenin uygulanmasının uygun olmayabileceğine dikkat çekiyor.

Başlangıçta yoğun sıkıntı yaşayan bazı bireyler zamanla belirgin iyileşme gösterebilirken, ilk dönemde daha az belirti gösteren bazı kişilerde psikolojik güçlükler ilerleyen aylarda artabiliyor.

Bu nedenle travma sonrası psikolojik destek planlanırken bireyin belirtilerinin şiddeti kadar, belirtilerin zaman içindeki değişiminin de dikkate alınması gerekiyor.

Çalışma, uzun süreli ve toplumsal ölçekte yaşanan travmatik koşullarda psikolojik izlemin önemini destekliyor. Bununla birlikte araştırma yalnızca İsrail'deki katılımcıları kapsadığı ve altı aylık dönemi değerlendirdiği için bulguların tüm travma türlerine ve toplumlara doğrudan genellenmesi mümkün değil.

Araştırmanın temel mesajı açık: Travma sonrasında tek bir psikolojik iyileşme yolu yok. İnsanların psikolojik tepkileri, yaşadıkları koşullara ve zaman içindeki değişimlere göre farklılaşabiliyor.

Kaynakça

Katsoty, D., Mancini, A. D., & Knafo-Noam, A. (2026). Psychological-Distress Trajectories and Posttraumatic-Stress-Disorder Symptoms Following Continuous Trauma: Empathy, Positive Emotions, and World Beliefs After the October 7th Attack. Clinical Psychological Science. İlk çevrimiçi yayın: 12 Ekim 2026.

Araştırmanın tam metnini oku — SAGE Journals

Sage Journals