Carl Jung’u Öven 7 Ünlü Söz - Analitik Psikoloji Tarihi

Analitik psikolojinin kurucusu Carl Gustav Jung, ölümünün ardından geçen altmış yılı aşkın süre içinde kendi öğrencilerinden mitoloji ve evrimsel psikiyatri alanındaki araştırmacılara kadar geniş bir çevre tarafından farklı gerekçelerle övüldü. İşte bu yedi değerlendirme.

Analitik psikolojinin kurucusu Carl Gustav Jung, ölümünün ardından geçen altmış yılı aşkın süre içinde kendi öğrencilerinden mitoloji ve evrimsel psikiyatri alanındaki araştırmacılara kadar geniş bir çevre tarafından farklı gerekçelerle övüldü. İşte bu yedi değerlendirme, kimin hangi eserinde, hangi sayfada ve hangi bağlamda söylendiğiyle birlikte.

Jung’a yönelik övgüler genellikle iki eksende toplanıyor: bir tarafta onu “büyük bir bilgin” olarak gören mitoloji ve din araştırmacıları, diğer tarafta arketip kuramının biyolojik/evrimsel temellerinin zamanla doğrulandığını savunan araştırmacılar. Aşağıdaki yedi söz, bu iki eksenden seçildi; her biri doğrudan basılı bir kaynağa dayanıyor.

1) Joseph Campbell: “Büyük üslupta bir bilgin”

Mitolog Joseph Campbell, Jung’un seçme yazılarını derlediği The Portable Jung (1971) kitabının önsözünde Jung’u şöyle tanımlıyor: “Jung yalnızca bir hekim değil, büyük üslupta bir bilgindi” (“Jung was not only a medical man but a scholar in the grand style”). Campbell, Jung’un özellikle karşılaştırmalı mitoloji, simya ve din psikolojisindeki araştırmalarının kendi döneminin pek çok yaratıcı düşünürüne ilham verdiğini de ekliyor (s. vii).

2) Joseph Campbell: “Ne kadar çok yaşarsan, Jung sana o kadar çok şey söyler”

Campbell, 1988'de yayımlanan röportaj kitabı An Open Life’ta kendisini resmî anlamda “Jungcu” olarak tanımlamadığını belirtse de şu değerlendirmeyi yapıyor: “Sanırım ne kadar uzun yaşarsan, Jung sana o kadar çok şey söyleyebiliyor” (“I think the longer you live, the more Jung can say to you”, s. 121). Aynı kitapta, mitleri yorumlarken elindeki en iyi ipuçlarını Jung’dan aldığını da söylüyor (s. 123).

3) Anthony Stevens: “Bilim ona ancak şimdi yetişebildi”

Evrimsel psikiyatrist Anthony Stevens, Archetypes: A Natural History of the Self (1982) kitabında Jung’un arketip kuramını Freud’un büyük ölçüde geçerliliğini kaybetmiş kavramlarıyla karşılaştırıyor ve şu sonuca varıyor: “Bilim ona ancak şimdi yetişebiliyor” (“it has taken science until now to catch up with him”, s. 142). Aynı kitapta, arketipin “miras alınan bir düşünce değil, miras alınan bir işleyiş biçimi” olduğu iddiasının “biyolojik açıdan kusursuz” olduğunu da yazıyor (s. 18).

4) Anthony Stevens: Evrimsel psikoloji Jung’u “çürütmüyor, doğruluyor”

Stevens, 2003'te genişletilmiş baskı olarak yayımladığı Archetype Revisited’in önsözünde daha da ileri gidiyor: Evrimsel psikoloji ve evrimsel psikiyatrideki bulgular “Jung’un özgün içgörülerini hiçbir şekilde çürütmüyor ya da geçersiz kılmıyor”, tam tersine “onları doğruluyor ve genişletiyor” (“in no way contradict or supersede Jung’s original insights… [but] corroborate and amplify them”, s. xi-xii).

5) James Hillman: Arketip, Jung’un “en temel” kavramı

Arketipal psikolojinin kurucusu James Hillman, 1970'te Spring dergisinde yayımlanan “Why ‘Archetypal Psychology’?” başlıklı makalesinde arketip kavramı için şu değerlendirmeyi yapıyor: “Arketip, Jung’un tüm psikolojik kavramları arasında ontolojik olarak en temel olanıdır” (“the archetype is the most ontologically fundamental of all Jung’s psychological concepts”, s. 216). Bu, Hillman’ın kendi okulunun adını neden “arketipal psikoloji” koyduğunu da açıklıyor.

6) Mircea Eliade: Jung bir terime “yeni bir anlam” kazandırdı

Din tarihçisi Mircea Eliade, Cosmos and History: The Myth of the Eternal Return (1959, İngilizce baskı) kitabının önsözünde “arketip” teriminin kullanımını şöyle açıklıyor: Kelime “Profesör Jung tarafından yeniden kazandırılmış ve ona yeni bir anlam verilmiştir” (“the word has been rehabilitated by Professor Jung, who has given it a new meaning”, s. ix). Eliade bu değerlendirmeyle birlikte kendi “arketip” kullanımının Jung’unkinden farklı olduğunu da özellikle belirtiyor — övgü, net bir mesafe koyarak yapılıyor.

7) David Adams Leeming: “Bilim insanlarının girmekten çekindiği bölgelere yol açtı”

Mitolog David Adams Leeming, Mythology: The Voyage of the Hero’nun (2. baskı, 1981) açılışında Jung’u şöyle tanımlıyor: “Herkesten çok, Jung bilim insanlarının keşfetmekten çekindiği bölgelere yol açtı” (“Most of all, Jung broke the path into regions scientists had feared to explore”, s. 2). Leeming, kitabının ek bölümünde Jung’u tek-mit (monomyth) kahramanına benzeterek “yaşamın iksirini arayan bir öncü” olarak da tanımlıyor (s. 329).

Bir not: Övgü her zaman koşulsuz değil

Bu yedi sözün bir kısmı (özellikle Eliade ve Hillman’ınkiler) kişisel bir hayranlıktan çok, Jung’un belirli bir kavrama (arketip) kazandırdığı önemin akademik bir teslimiyeti niteliğinde. Campbell ve Leeming’in sözleri ise daha doğrudan bir takdiri yansıtıyor. Bu nüans, okurun her alıntıyı doğru bağlamda değerlendirmesi için önemli.

Kaynaklar

[1] Joseph Campbell (ed.), The Portable Jung, Penguin, 1971 — Önsöz, s. vii
[2] Joseph Campbell, An Open Life, Larson Publications, 1988, s. 121, 123
[3] Anthony Stevens, Archetypes: A Natural History of the Self, Routledge, 1982, s. 14, 18, 142
[4] Anthony Stevens, Archetype Revisited: An Updated Natural History of the Self, Routledge, 2003, Önsöz, s. xi-xii
[5] James Hillman, “Why ‘Archetypal Psychology’?”, Spring: An Annual of Archetypal Psychology and Jungian Thought, 1970, s. 216
[6] Mircea Eliade, Cosmos and History: The Myth of the Eternal Return, Princeton University Press, 1959, Önsöz, s. ix
[7] David Adams Leeming, Mythology: The Voyage of the Hero, 2. baskı, Harper & Row, 1981, s. 2, 329
[8] Stefan Stenudd — “Jungians on Myth and Religion” (akademik derleme, alıntıların birincil kaynak sayfa numaralarıyla tespit edildiği ikincil kaynak)