Türk Psikologlar Derneği’nden Sosyal Medya Çağrısı: Meslek Etiği Seans Odasıyla Sınırlı Değil
Türk Psikologlar Derneği (TPD), psikolog unvanıyla yapılan sosyal medya paylaşımlarında bilimsel dayanakların, insan haklarının ve zarar vermeme ilkesinin gözetilmesi çağrısında bulundu. Dernek; şiddeti meşrulaştıran, bireysel silahlanmayı çözüm olarak sunan ve ayrımcılığı besleyen söylemlerin mesleğin etik değerleriyle bağdaşmadığını belirtti. [1]
Türk Psikologlar Derneği Genel Merkez Yönetim Kurulu ve Etik Kurulu imzasını taşıyan “Psikologların Sosyal Medyada Etik Sorumluluğu Üzerine” başlıklı açıklamada, son dönemde psikolog unvanı taşıyan kişilerin bazı paylaşımlarının mesleğin topluma karşı sorumluluklarını yeniden gündeme getirdiği ifade edildi. Açıklamada herhangi bir kişi veya paylaşımın adı verilmedi. [1]
Dernek açıklamasında hangi konulara vurgu yaptı?
TPD, psikologların etik sorumluluğunun mesleki uygulamalarla ve danışan ilişkileriyle sınırlı olmadığını vurguladı. Derneğe göre psikolog kimliğiyle kamusal alanda yapılan açıklamalar, toplumun mesleğe duyduğu güveni de etkileyebiliyor. Bu nedenle bir paylaşımın ne söylediği kadar, hangi unvanla ve nasıl bir etki yaratabileceği düşünülerek yapıldığı da önem taşıyor. [1]
Açıklamada özellikle şiddeti haklı gösteren veya özendiren, bireysel silahlanmayı çözüm olarak sunan, cinsiyetçi kalıp yargıları pekiştiren ve toplumsal gruplara yönelik ayrımcılığı besleyen söylemlere dikkat çekildi. Dernek, psikologların kişisel görüşlerini ifade etme özgürlüğünü de hatırlattı. Bununla birlikte, psikolog unvanıyla yapılan açıklamalarda bilimsel dayanağın, toplumsal etkinin ve zarar verme ihtimalinin gözetilmesi gerektiğini belirtti. [1]
TPD Etik Yönetmeliği bu konuda ne söylüyor?
Derneğin açıklamasında dayanak gösterdiği ilkeler arasında yararlı olmak ve zarar vermemek, sorumluluk, insan haklarına saygı ve ayrımcılık yapmamak yer alıyor. TPD Etik Yönetmeliği, psikoloğun mesleki bilgi ve uygulamalarında yararı gözetmesini, zarar doğurabilecek durumlardan kaçınmasını öngörüyor. Dernek, son açıklamasında bu ilkelerin sosyal medya dâhil kamusal alandaki paylaşımlara da yol göstermesi gerektiğini hatırlatıyor. [1, 2]
Editoryal değerlendirme: Bir görüş, psikolog unvanıyla paylaşıldığında ne değişir?
Bir sosyal medya paylaşımının altında “psikolog” unvanı yer aldığında, okur o görüşü kişisel bir yorumdan daha fazlası, mesleki bilgiye dayanan bir değerlendirme olarak okuyabilir. Özellikle şiddet, toplumsal cinsiyet veya bir gruba yönelik genellemeler söz konusu olduğunda, unvanın sağladığı güven, söylenen sözün etkisini artırabilir. Bu yüzden bilimsel bulguyla kişisel kanaat arasındaki ayrımı açık tutmak, okura karşı da bir sorumluluktur.
Bu çağrının meslek açısından değerli yanı, sosyal medyada sık karşılaştığımız bir soruyu görünür kılması: Bir paylaşımın dikkat çekmesi, onun topluma yarar sağladığını gösterir mi? Örneğin bir davranışı açıklarken bütün bir grubu aynı kalıba sokmak kolay ve çarpıcı bir anlatım olabilir. Ancak böyle bir genelleme, psikolojik bir olguyu anlamamıza yardımcı olmak yerine mevcut bir önyargıyı güçlendirebilir.
Meslek etiğinin kamusal alandaki karşılığı tam da bu ayrıntılarda ortaya çıkıyor: Bir iddiayı dayanağıyla sunmak, kanıtın sınırını belirtmek ve bir davranışı eleştirirken insanları kimlikleri üzerinden hedefe koymamak. Psikolog unvanıyla söz alırken bu özeni göstermek, toplumun psikoloji bilgisine duyduğu güveni korumanın bir parçası.
Kaynaklar