Sanal Gerçeklik Bağımlılıkta Madde Kullanma İsteğini Azaltabilir, Ancak Kanıtlar Sınırlı
npj Digital Medicine’da yayımlanan yeni bir derleme, 2.648 katılımcıyı kapsayan 22 çalışmayı bir araya getirdi. Sanal gerçeklik uygulamaları madde kullanma isteğinde azalma sağlayabilirken, maddeyi bırakma oranında üstünlük gösterilemedi. Araştırmacılar, bulguların düşük kaliteli kanıtlara dayandığını ve daha güçlü çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguluyor. [1] npj Digital Medicine
Sanal ortamlar tedavide nasıl kullanılıyor?
Sanal gerçeklik, kişinin bilgisayarda oluşturulan bir ortamı gözlük veya benzeri cihazlarla deneyimlemesini sağlıyor. Bağımlılık araştırmalarında bu ortamlar, madde kullanımıyla ilişkilendirilen nesneleri, mekânları ve sosyal durumları kontrollü biçimde canlandırmak için kullanılıyor.
Örneğin bir bar ortamı ya da sigarayla ilişkili görüntüler, kişinin kullanma isteğini tetikleyen koşulları incelemeye yardımcı olabiliyor. Böylece araştırmacılar, gerçek hayatta her seferinde aynı biçimde oluşturulamayacak durumları tekrarlanabilir bir ortamda değerlendirebiliyor. Ancak bir ortamın kullanma isteğini uyandırabilmesi, o ortamla yürütülen tedavinin etkili olduğunu tek başına göstermiyor. [2] Translational Psychiatry
Yeni derleme ne buldu?
23 Eylül 2026’da yayımlanan çalışma, farklı sanal gerçeklik uygulamalarının sonuçlarını Bayesçi meta-analiz yöntemiyle değerlendirdi. Madde kullanma isteğinin yanı sıra kaygı ve yürütücü işlevlerde de olumlu sonuçlar bildirildi.
Buna karşılık maddeyi bırakma, kişinin kendi yeterliliğine ilişkin inancı, depresyon ve tedaviden ayrılma oranlarında kontrol gruplarına üstünlüğü destekleyen güvenilir kanıt bulunmadı. Çalışmaların sonuçları birbirinden önemli ölçüde farklıydı; bütün sonuçlar için kanıt kalitesi düşük olarak değerlendirildi. [1] npj Digital Medicine
Önceki araştırmalarla aynı yönde mi?
Bu yıl daha önce yayımlanan ayrı bir meta-analiz, 553 katılımcının yer aldığı dokuz randomize kontrollü çalışmayı değerlendirmişti. Alkol, nikotin ve yasa dışı madde kullanım bozukluklarını kapsayan incelemede, sanal gerçeklik müdahaleleri kullanma isteğinde azalmayla ilişkilendirildi.
Ancak bu araştırmada da hangi uygulamanın, kaç seansla ve hangi hasta grubunda daha etkili olduğu kesinleşmedi. Bazı alt gruplarda daha güçlü sonuçlar görülse de araştırmacılar, az sayıdaki çalışmaya dayanan karşılaştırmaların temkinli yorumlanması gerektiğini belirtti. Bu önceki inceleme yeni haberin konusu değil; bulgunun araştırma geçmişini gösteriyor. [3] PubMed
Bulgular nasıl yorumlanmalı?
Yeni derlemenin temel mesajı, sanal gerçekliğin bağımlılık tedavisindeki yerinin henüz kesinleşmediği. Kullanma isteği ile maddeyi bırakma başarısı ayrı sonuçlar olarak değerlendirilmeli. Mevcut bulgular, yöntemin yerleşik tedavilerin yerine geçebileceğini söylemek için yeterli değil. Daha güçlü randomize kontrollü araştırmalar gerekiyor. [1] npj Digital Medicine
Kaynaklar
- Wu, Q.-M. ve arkadaşları. “Virtual reality-based therapy for substance use disorder: a systematic review and Bayesian meta-analysis.” npj Digital Medicine, 23 Eylül 2026.
- Mazza, M. ve arkadaşları. “Virtual reality: a powerful technology to provide novel insight into treatment mechanisms of addiction.” Translational Psychiatry, 6 Aralık 2021.
- Li, J. ve arkadaşları. “Effects of virtual reality-based interventions on craving in substance use disorders.” Drug and Alcohol Dependence. İlk çevrim içi yayın: 2 Haziran 2026.
