Bir psikolog düşünün. Dört yıllık psikoloji lisans eğitiminin ardından uygulamalı psikoloji ya da gelişim psikolojisi alanında yüksek lisans yapmış. Yıllarını mesleğine vermiş, akademik olarak uzmanlaşmış, deneyim kazanmış.
Ardından yeni bir yönetmelik yayımlanıyor ve bu psikolog, aile danışmanlığı için kabul edilen lisansüstü alanlar arasında kendi uzmanlığının bulunmadığını görüyor.
7 Kasım 2026 tarihli Aile Danışma Merkezleri Yönetmeliği'nde aile danışmanlığı, klinik psikoloji ve rehberlik ve psikolojik danışmanlık (PDR) yüksek lisansları kabul edilen alanlar arasında sayılıyor. Ancak uygulamalı psikoloji ve gelişim psikolojisi bu listede yer almıyor.
Psikolojinin kendi uzmanlık alanları dışarıda kalırken, klinik psikoloji ve PDR'nin kabul edilmesi hangi akademik ve mesleki gerekçeye dayanıyor?
Burada PDR'nin ya da klinik psikolojinin kabul edilmesine yönelik bir itirazımız yok. Asıl mesele, psikolojinin diğer uzmanlık alanlarının neden aynı mesleki tanınmadan yararlanamadığı.
Üstelik aile danışmanlığı yalnızca klinik sorunlarla sınırlı değil. İnsan gelişimi, aile ilişkileri, ebeveynlik, iletişim ve kişiler arası etkileşim de bu alanın merkezinde bulunuyor.
Gelişim psikolojisinin aileyle, uygulamalı psikolojinin insan ilişkileriyle ilgisini açıklamak zorunda kalmamız bile başlı başına düşündürücü.
Dün klinik psikoloji yüksek lisansı kaç üniversitede vardı?
Bugün klinik psikoloji yüksek lisansı oldukça yaygın. Ancak 2012 öncesinde Türkiye'de bu programların sayısı son derece sınırlıydı. Özellikle vakıf üniversitelerinin yaygınlaşmasıyla klinik psikoloji yüksek lisans programlarının sayısı belirgin biçimde arttı.
O dönemlerde pek çok psikolog, akademik uzmanlaşmasını uygulamalı psikoloji ve gelişim psikolojisi gibi alanlarda sürdürdü. Bunlar dönemin üniversite olanakları içerisinde yapılmış akademik tercihlerdi.
Şimdi dönüp o insanlara, bugün yaygınlaşmış bir programın diplomasına sahip olmadıkları için farklı bir mesleki değerlendirmeye tabi tutulduklarını söylüyoruz.
Dünün üniversitelerinde bulunmayan eğitim olanaklarını, bugünün uzmanlarından geriye dönük olarak beklemek ne kadar adil?
Uygulamalı psikoloji mezunlarına ikinci darbe
Aslında bu tartışma ilk kez yaşanmıyor.
2025 yılında sağlık meslek mensuplarının serbest meslek icrasına ilişkin düzenlemeyle klinik psikologların çalışma koşulları yeniden belirlenirken, uygulamalı psikoloji yüksek lisansı yapmış uzman psikologların önemli bir bölümü kendilerini mesleki düzenlemenin dışında kalmış hissetti.
Yıllarca psikoloji eğitimi almış, lisansüstü uzmanlaşmasını tamamlamış kişilerin mesleki faaliyetlerinin hukuki sınırları konusunda yaşadıkları belirsizlik, pek çok uzman açısından ciddi bir hayal kırıklığı ve mesleki aidiyet sorgulamasına dönüştü.
Bu deneyim, bazı uzmanlar için adeta bir mesleki travma niteliğindeydi.
Şimdi aile danışmanlığına ilişkin yeni düzenleme, benzer bir dışlanmışlık duygusunu yeniden gündeme getiriyor.
Önce klinik psikoloji düzenlemelerinde kendilerine yer bulamadılar, şimdi aile danışmanlığında da uzmanlıklarının karşılığını arıyorlar.
Bir meslek grubunun aynı soruyla tekrar tekrar karşılaşması düşündürücü:
Bizim yıllarca aldığımız eğitimin, kazandığımız uzmanlığın mesleki karşılığı nerede?
Uzmanlığın değeri diplomadaki iki kelimeye mi bağlı?
Elbette klinik psikoloji, PDR, gelişim psikolojisi ve uygulamalı psikoloji birbirinin aynısı değildir. Her birinin akademik ve mesleki sınırları vardır.
Ancak burada sorgulanması gereken, bazı uzmanlık alanlarının kabul edilmesi değil; diğerlerinin neden görünmez hâle geldiğidir.
Bir alanın tanınması başka bir alanın değersizleşmesini gerektirmez.
Bugün psikoloji mezunu olup PDR yüksek lisansı yapan bir kişinin aile danışmanlığı bakımından kabul edilen bir lisansüstü alana sahip olması, buna karşılık gelişim psikolojisi veya uygulamalı psikoloji yüksek lisansı yapan bir psikoloğun aynı listede yer almaması, üzerinde düşünülmesi gereken bir çelişkidir.
Belki de mesele yalnızca yeni bir yönetmelik değildir. Psikoloji alanında yıllardır biriken mesleki tanınma ve uzmanlık tartışmalarının yeniden görünür hâle gelmesidir.
Bir mesleğin uzmanlarını yetiştiren akademik sistem ile o uzmanları tanıyan hukuki sistem birbirinden bu kadar uzaklaşırsa, geriye nasıl bir mesleki aidiyet kalır?
Ve son bir soru:
Psikolojinin kendi uzmanlarını tanımakta zorlandığı bir düzende, uzmanlığın değerini kim, neye göre belirliyor?